Μάθημα με μεζούρα: οι κρυφές αναλογίες του σώματός μας, ο Ιωάννης Γκέλσης, Φυσικοθεραπευτής, Εξειδικευμένος στην Ορθοπεδική Χειροθεραπεία (OMT) & τον Βιοϊατρικό Βελονισμό, Επιστημονικός Διευθυντής του Κέντρου “Kinesiotherapy”

Μία πραγματική ιστορία από την επίσκεψη μου σ ‘ένα σχολείο…

Το κουδούνι χτυπάει

Πέμπτη πρωί, Ε’ τάξη. Η δασκάλα έχει καλέσει έναν φυσικοθεραπευτή να μιλήσει για το σώμα. Εκείνος μπαίνει στην τάξη χωρίς σκελετό και χωρίς διαφάνειες. Κρατάει μόνο μια μεζούρα.

Κ. Γιάννης: Καλημέρα! Σήμερα θα κάνουμε μάθημα μαθηματικών.

Νίκος: Μα εσείς δεν είστε φυσικοθεραπευτής;

Κ. Γιάννης: Κάτι τέτοιο. Θα σας αποδείξω όμως ότι το σώμα σας είναι γεμάτο μαθηματικά. Και το καλύτερο; Το εργαλείο για το μάθημα το κουβαλάτε ήδη πάνω σας.

Μαρία: Εννοείτε τα χέρια μας;

Κ. Γιάννης: Τα χέρια, τα πόδια, τη μύτη, ακόμη και την καρδιά σας. Βγάλτε χαρτί και μολύβι.

Πρώτο πείραμα: πέλμα και πήχης

Κ. Γιάννης: Βγάλτε το παπούτσι σας. Ναι, στην τάξη. Τώρα ακουμπήστε το πέλμα σας πάνω στο εσωτερικό του πήχη, με τη φτέρνα στο λάκκο του αγκώνα. Πού φτάνουν τα δάχτυλα;

Άρης: Ουάου! Σχεδόν στον καρπό!

Μαρία: Και σε μένα! Λίγο πιο πέρα, αλλά σχεδόν.

Κ. Γιάννης: Ακριβώς. Το μήκος του πέλματος, από τη φτέρνα ως την άκρη του μεγαλύτερου δαχτύλου, είναι πολύ κοντά στο μήκος του πήχη, από την εσωτερική πλευρά του αγκώνα ως τον καρπό. Σε άλλους ταιριάζει σχεδόν τέλεια, σε άλλους υπάρχει διαφορά ενός-δύο εκατοστών.

Νίκος: Γιατί όχι ακριβώς ίδια;

Κ. Γιάννης: Γιατί κανένα σώμα δεν βγήκε από καλούπι. Οι αναλογίες είναι «μέσοι όροι» από χιλιάδες ανθρώπους. Αυτό είναι το πρώτο μάθημα της ημέρας: όλοι μοιάζουμε, κανείς δεν είναι ίδιος.

Ο Βιτρούβιος, ο Λεονάρντο και το άνοιγμα των χεριών

Κ. Γιάννης: Ξέρει κανείς ποιος ζωγράφισε έναν άνθρωπο με τέσσερα χέρια και τέσσερα πόδια μέσα σε έναν κύκλο και ένα τετράγωνο;

Μαρία: Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι!

Κ. Γιάννης: Μπράβο. Γύρω στο 1490 σχεδίασε τον «Βιτρούβιο Άνθρωπο». Την ιδέα όμως την πήρε από έναν Ρωμαίο αρχιτέκτονα, τον Βιτρούβιο, που έζησε 1.500 χρόνια νωρίτερα. Ο Βιτρούβιος πίστευε ότι ένα καλό κτίριο πρέπει να έχει αναλογίες σαν το ανθρώπινο σώμα. Για να το αποδείξει, μέτρησε ανθρώπους.

Νίκος: Και τι βρήκε;

Κ. Γιάννης: Ας το δοκιμάσουμε. Άρη, άνοιξε τα χέρια σου στο πλάι σαν αεροπλάνο. Νίκο, μέτρα από την άκρη του μεσαίου δαχτύλου του ενός χεριού ως την άκρη του άλλου.

Νίκος: Εκατόν σαράντα εφτά!

Κ. Γιάννης: Και τώρα το ύψος του, στον τοίχο.

Νίκος: Εκατόν σαράντα πέντε! Σχεδόν το ίδιο!

Κ. Γιάννης: Αυτό είναι το τετράγωνο του Λεονάρντο. Το άνοιγμα των χεριών είναι περίπου όσο το ύψος μας, γι’ αυτό ο άνθρωπος χωράει σε τετράγωνο. Στους περισσότερους ενήλικες το άνοιγμα είναι λίγο μεγαλύτερο, κατά λίγα εκατοστά.

Άρης: Τι άλλο είπε ο Βιτρούβιος;

Κ. Γιάννης: Ότι το κεφάλι, από το πηγούνι ως την κορυφή, χωράει περίπου 8 φορές στο ύψος ενός ενήλικα. Γι’ αυτό οι ζωγράφοι ακόμα σχεδιάζουν ανθρώπους «οκτώ κεφάλια ψηλούς». Στα παιδιά όμως το κεφάλι είναι μεγαλύτερο σε σχέση με το σώμα, γι’ αυτό εσείς είστε περίπου έξι-επτά κεφάλια.

Το σώμα ως χάρακας

Κ. Γιάννης: Πριν υπάρξουν μέτρα και εκατοστά, πώς νομίζετε ότι μετρούσαν οι άνθρωποι;

Μαρία: Με… τα χέρια τους;

Κ. Γιάννης: Ακριβώς! Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μονάδες μέτρησης βγαλμένες από το σώμα. Ο δάκτυλος ήταν το πλάτος ενός δαχτύλου, περίπου 2 εκατοστά. Τέσσερα δάχτυλα μαζί έκαναν μια παλαιστή, την παλάμη. Η σπιθαμή ήταν το άνοιγμα από τον αντίχειρα ως το μικρό δάχτυλο. Ο πους ήταν το πέλμα, περίπου 30 εκατοστά. Και ο πήχυς ήταν η απόσταση από τον αγκώνα ως την άκρη των δαχτύλων.

Άρης: Γι’ αυτό λέμε «δεν κουνιέμαι ούτε σπιθαμή»!

Κ. Γιάννης: Και οι Άγγλοι μετράνε ακόμη σε «πόδια» (feet). Ο Βιτρούβιος μάλιστα έγραψε ότι ένας άνθρωπος έχει ύψος περίπου τέσσερις πήχεις και ότι το πέλμα του είναι το ένα έκτο του ύψους του.

Νίκος: Δηλαδή αν ξέρω το πόδι μου, ξέρω και πόσο ψηλός είμαι;

Κ. Γιάννης: Περίπου! Πολλαπλασίασε το μήκος του πέλματός σου επί 6 και δες πόσο κοντά πέφτεις. Το πρόβλημα ήταν ότι ο πήχυς του βασιλιά δεν ήταν ίδιος με τον πήχυ του ψαρά. Γι’ αυτό τελικά εφευρέθηκε το μέτρο.

Τέσσερα ακόμη μυστικά

Κ. Γιάννης: Ακουμπήστε την παλάμη σας στο πρόσωπό σας, με τη βάση του καρπού στο πηγούνι.

Μαρία: Τα δάχτυλα φτάνουν στα μαλλιά!

Κ. Γιάννης: Αυτό το έγραψε κι ο Βιτρούβιος. Το μήκος της παλάμης, από τον καρπό ως την άκρη του μεσαίου δαχτύλου, είναι περίπου όσο το πρόσωπο, από το πηγούνι ως τη γραμμή των μαλλιών. Και τα δύο είναι περίπου το ένα δέκατο του ύψους μας.

Άρης: Κι αν κάποιος έχει φαλάκρα;

Κ. Γιάννης: Τότε μετράμε εκεί που ήταν τα μαλλιά. (Γέλια.) Επόμενο: φέρτε τον αντίχειρα δίπλα στη μύτη, από τη βάση του ως την άκρη. Σε πολλούς από εσάς ταιριάζει, σε άλλους όχι. Αυτή είναι από τις πιο «χαλαρές» αναλογίες, κρατήστε την ως παιχνίδι.

Νίκος: Και το πιο μεγάλο κόκαλο;

Κ. Γιάννης: Το μηριαίο, στον μηρό. Είναι το μακρύτερο και ισχυρότερο οστό του σώματος και έχει μήκος περίπου το ένα τέταρτο του ύψους μας. Τόσο σταθερή είναι αυτή η σχέση, που οι ιατροδικαστές και οι αρχαιολόγοι μπορούν να υπολογίσουν το ύψος ενός ανθρώπου μόνο από το μηριαίο του.

Μαρία: Σαν ντετέκτιβ!

Κ. Γιάννης: Ακριβώς. Και το τελευταίο, το πιο όμορφο: σφίξτε τη γροθιά σας. Η καρδιά σας έχει περίπου αυτό το μέγεθος, ίσως λίγο μεγαλύτερη. Μεγαλώνει μαζί σας, όπως και η γροθιά σας, και χτυπάει περίπου 100.000 φορές τη μέρα χωρίς να της το ζητήσει κανείς.

Μύθος ή αλήθεια;

Άρης: Ο αδερφός μου λέει ότι το σώμα είναι φτιαγμένο με τη «χρυσή τομή». Ισχύει;

Κ. Γιάννης: Καλή ερώτηση, και εδώ πρέπει να είμαστε τίμιοι. Η χρυσή τομή είναι ένας αριθμός, περίπου 1,618. Πολλά βιβλία και βίντεο λένε ότι ο αφαλός χωρίζει το ύψος μας ακριβώς σε αυτή την αναλογία ή ότι ο Λεονάρντο τη χρησιμοποίησε στον Βιτρούβιο Άνθρωπο.

Νίκος: Και δεν ισχύει;

Κ. Γιάννης: Όταν οι επιστήμονες μετράνε πραγματικούς ανθρώπους, βρίσκουν αριθμούς που «πέφτουν κάπου κοντά», αλλά διαφέρουν πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κι ο Λεονάρντο βασίστηκε στον Βιτρούβιο, όχι στη χρυσή τομή. Οπότε το κατατάσσουμε στους ωραίους μύθους.

Μαρία: Δηλαδή δεν πρέπει να πιστεύουμε ό,τι βλέπουμε στο ίντερνετ;

Κ. Γιάννης: Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό μάθημα της σημερινής μέρας. Ό,τι ακούτε, μετρήστε το!

Και τι τα χρειάζεται όλα αυτά ένας φυσικοθεραπευτής;

Νίκος: Ωραία όλα αυτά, αλλά εσείς στη δουλειά σας τα χρησιμοποιείτε;

Κ. Γιάννης: Συνέχεια! Σκεφτείτε μια γιαγιά που δεν μπορεί να σταθεί όρθια ή που η πλάτη της έχει καμπουριάσει. Πώς θα μάθουμε το ύψος της;

Μαρία: Με το άνοιγμα των χεριών!

Κ. Γιάννης: Μπράβο! Ή με το μήκος του πήχη. Στα νοσοκομεία υπάρχουν πίνακες που μετατρέπουν το μήκος του πήχη σε ύψος, για ανθρώπους που δεν μπορούν να μετρηθούν όρθιοι. Το ύψος μάς χρειάζεται για να υπολογίσουμε το σωστό βάρος, τη διατροφή και τη δόση της άσκησης.

Άρης: Κι άλλο;

Κ. Γιάννης: Συγκρίνουμε τη δεξιά πλευρά με την αριστερή. Αν ένα πόδι είναι πιο κοντό ή ένας μυς πιο αδύναμος από τον «δίδυμό» του, αυτό μας δείχνει πού πρέπει να δουλέψουμε. Το σώμα αγαπάει την ισορροπία, και η δική μας δουλειά είναι να τη φέρνουμε πίσω όταν χαθεί.

Εργασία για το σπίτι

Το κουδούνι χτυπάει. Ο κ. Γιάννης μαζεύει τη μεζούρα, αλλά πριν φύγει γράφει στον πίνακα την εργασία:

1. Μετρήστε το άνοιγμα των χεριών και το ύψος σε όλη την οικογένεια. Ποιος είναι ο πιο «τετράγωνος»;
2. Πολλαπλασιάστε το μήκος του πέλματος επί 6. Πόσο κοντά πέσατε στο ύψος σας;
3. Κάντε το τεστ παλάμης και προσώπου στον μπαμπά, στη μαμά και στη γιαγιά.
4. Μπόνους: τυλίξτε έναν σπάγκο δύο φορές γύρω από τον καρπό σας. Μετά δοκιμάστε αν φτάνει για μία φορά γύρω από τον λαιμό σας. Σε πολλούς ανθρώπους ταιριάζει!

Μαρία: Κι αν σε κάποιον δεν ταιριάζει τίποτα;

Κ. Γιάννης: Τότε είναι απλώς ο εαυτός του. Οι αναλογίες είναι κανόνες για τον «μέσο άνθρωπο», κι ο μέσος άνθρωπος δεν υπάρχει.

Υπάρχετε εσείς.

#StrongerThanIWas

Γκέλσης Ιωάννης, Φυσικοθεραπευτής, OMT, Acup.Sp, CKTP

Επιστημονικά Υπεύθυνος Φυσικοθεραπευτηρίου «Kinesiotherapy»