Πέρα από το “Fight or Flight”: Όταν το Σώμα Εγκλωβίζεται και η Δύναμη της Προσαρμογήςτου Ιωάννη Γκέλση, Φυσικοθεραπευτή, Εξειδικευμένου στην Ορθοπεδική Χειροθεραπεία (OMT) & τον Βιοϊατρικό Βελονισμό, Επιστημονικού Διευθυντή του Κέντρου “Kinesiotherapy”

Έχουμε συνηθίσει να ορίζουμε την ανθρώπινη αντίδραση απέναντι στην απειλή μέσα από ένα απόλυτο δίπολο: «πάλη ή φυγή» (fight or flight). Σαν να μην υπάρχουν ενδιάμεσες καταστάσεις. Τι γίνεται, όμως, όταν οι συνθήκες δεν σου επιτρέπουν ούτε να επιτεθείς ούτε να δραπετεύσεις; Τι συμβαίνει όταν η μόνη σου επιλογή είναι να μείνεις ακίνητος;

Αυτή η κατάσταση του «εγκλωβισμού» (η αντίδραση του freeze) δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά ένας θεμελιώδης, βιολογικός μηχανισμός προστασίας. Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι το πώς μπαίνουμε σε αυτή την ακινησία, αλλά το τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν δυσκολευόμαστε να βγούμε από αυτήν.

Η Σιωπή του Εγκλωβισμού και η Σωματοποίηση

Όταν εγκλωβιζόμαστε, το νευρικό μας σύστημα συσσωρεύει τεράστια ποσά ενέργειας – σαν μια μηχανή που μαρσάρει ενώ έχουμε πατημένο το φρένο. Αν αυτή η ενέργεια δεν εκτονωθεί, δεν εξαφανίζεται. Αντίθετα, εσωτερικεύεται.

Εδώ ξεκινά η σωματοποίηση. Το σώμα αναλαμβάνει να εκφράσει όσα δεν μπορεί να διαχειριστεί η ψυχή ή να αρθρώσει το στόμα. Η καταπιεσμένη ανάγκη για αντίδραση μεταφράζεται σε χρόνιους μυοσκελετικούς πόνους, ανεξήγητο σφίξιμο στον αυχένα, κόπωση, ή περιορισμό της κινητικότητας. Το σώμα θυμάται και «κλειδώνει» την ένταση, προσπαθώντας να μας προστατεύσει από μια απειλή που μπορεί πλέον να υπάρχει μόνο στο μυαλό μας.

Η Προσαρμογή: Η Κορυφαία Ανθρώπινη Ιδιότητα

Για να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο της σωματοποίησης, χρειάζεται να επιστρατεύσουμε την πιο δυνατή ικανότητα που διαθέτουμε: την προσαρμοστικότητα.

Ανάμεσα στο ερέθισμα (την απειλή ή την πίεση) και την τελική μας αντίδραση, υπάρχει ένας ζωτικός χώρος. Η προσαρμογή είναι η ικανότητά μας να αξιολογούμε το περιβάλλον με καθαρή κρίση και να επιλέγουμε συνειδητά πλέον αν χρειάζεται να μείνουμε ακίνητοι, να διεκδικήσουμε ή να αποχωρήσουμε. Όπως έχει ειπωθεί, δεν επιβιώνει ο πιο δυνατός, αλλά αυτός που προσαρμόζεται καλύτερα στις αλλαγές.

Η Αυτοφροντίδα ως Όχημα Απεγκλωβισμού

Πώς περνάμε όμως από την παθητική ακινησία στην ενεργητική προσαρμογή; Η απάντηση κρύβεται στην αυτοφροντίδα. Και δεν μιλάμε απλώς για στιγμές χαλάρωσης, αλλά για την ουσιαστική επανασύνδεση με το σώμα μας:

• Ακούμε τα σήματα του σώματος: Αναγνωρίζουμε τον πόνο ή το σφίξιμο όχι ως “εχθρό”, αλλά ως το καμπανάκι του νευρικού συστήματος που ζητά προσοχή.
• Επαναφέρουμε την κίνηση: Η στοχευμένη θεραπευτική κίνηση, το περπάτημα στη φύση ή η άσκηση, βοηθούν στην απελευθέρωση της παγιδευμένης ενέργειας (fight/flight) που έμεινε στάσιμη κατά τη φάση του εγκλωβισμού.
• Συνειδητή αποφόρτιση: Δίνουμε χρόνο στον εαυτό μας να επεξεργαστεί τις καταστάσεις, υπενθυμίζοντας στο σώμα μας ότι πλέον βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον.

Δεν είμαστε φτιαγμένοι μόνο για να παλεύουμε ή να τρέχουμε διαρκώς, ούτε για να μένουμε μόνιμα εγκλωβισμένοι. Είμαστε φτιαγμένοι για να αντιλαμβανόμαστε, να προσαρμοζόμαστε και να φροντίζουμε το “όχημά” μας – το σώμα μας – ώστε να μπορεί να μας πηγαίνει κάθε φορά ένα βήμα παρακάτω.